Is alles niets en is niets alles?

Ik hoor geregeld de uitspraak dat niets alles is en alles niets is, alsof deze begrippen onderling uitwisselbaar zijn. Ik moet eerlijk bekennen dat ik deze begrippen in het verleden zelf ook als uitwisselbaar beschouwde. Pas toen ik de gedachte vanuit de Ontologische Architectuur van het Fractaal Denkraam ben gaan onderzoeken, ontstond bij mij de vraag of Niets en Alles überhaupt wel naar hetzelfde kunnen verwijzen.

Alle materie wordt door Alles is Niets en Niets is Alles, gelijkgesteld aan niets, en niets wordt vervolgens gelijkgesteld aan alles wat binnen de werkelijkheid bestaat. De gedachte dat NIETS kan worden vergeleken met een oceaan waarin alles wat bestaat drijft, klinkt aannemelijk, poëtisch en misschien zelfs geruststellend. We zouden dan voortdurend door niets worden omgeven. Wanneer we daar ook nog de gedachte aan toevoegen dat dit Niets een transcendente Godheid is, is het warme bad compleet: God is in en om ons. Wanneer daar vervolgens aan wordt toegevoegd dat materie voor het grootste deel uit ‘lege ruimte’ bestaat, lijkt het verhaal bijna rond en compleet. En dat was het voor een lange tijd ook voor mij.

Dus: Alles is Niets en Niets is Alles. Een mooie gedachte.

Maar is iets wat mooi, warm en poëtisch klinkt daarmee ook in overeenstemming met de werkelijkheid?

Ik leg deze uitspraak daarom langs de Ontologische Architectuur van het Fractaal Denkraam.

De uitkomst die daaruit naar voren komt, is een uitkomst binnen het model.

Het Fractaal Denkraam is hier geen instrument om een vooraf gewenste conclusie te bevestigen. De redenering volgt uit de uitgangspunten van het model zelf. Of die uitgangspunten en de daaruit voortvloeiende conclusie uiteindelijk overeenkomen met de werkelijkheid, blijft open. Ik kan echter wel voor mezelf spreken: ik hecht waarde aan de uitkomst die uit deze redenering naar voren komt. Tegelijkertijd is ook de uitspraak ‘Alles is Niets en Niets is Alles’ geen conclusie die zonder meer als bewezen werkelijkheid kan worden gedeponeerd.

Het wordt juist interessant wanneer we die uitspraak niet als waarheid aannemen, maar onderzoeken wat er ontologisch gebeurt wanneer we haar consequent doordenken. Daarmee kan ook de conclusie die hieruit naar voren komt opnieuw en verder worden doordacht.

Bestaat materie grotendeels uit niets?

Daar kan ik kort over zijn.

Nee.

Wat in een materiële structuur als ‘lege ruimte’ wordt aangeduid, is niet hetzelfde als ABSOLUUT NIETS. Een fysische ruimte waarin geen materiedeeltje aanwezig is, is nog steeds een ruimte waarin fysische velden, interacties en mogelijke toestanden kunnen worden beschreven. Het is dus niet correct om dergelijke ruimte zonder meer gelijk te stellen aan ABSOLUUT NIETS.

Het begrip ‘leeg’ betekent binnen de natuurkunde dan ook iets anders dan absoluut niets. Daarmee kunnen we de gedachte dat materie ‘voor het grootste deel uit niets bestaat’ niet zonder meer gebruiken als onderbouwing voor de uitspraak:

Alles is Niets en Niets is Alles.

Er worden hier dus twee verschillende begrippen door elkaar gehaald: lege ruimte en ABSOLUUT NIETS. Dat materie voornamelijk uit ‘niets’ zou bestaan, kan en mag daarom niet worden gebruikt als onderbouwing voor de uitspraak dat Alles Niets is en Niets Alles is.

Wat gebeurt er wanneer we Alles en Niets werkelijk gelijkstellen?

Laten we de gedachte vervolgens consequent doordenken.

Stel dat Alles en ABSOLUUT NIETS werkelijk uitwisselbare begrippen zijn.

Dan zou alles wat bestaat zich in ABSOLUUT NIETS moeten bevinden.

Maar daarmee ontstaat onmiddellijk een ontologisch probleem.

Wanneer Alles in ABSOLUUT NIETS aanwezig is, is er iets aanwezig in ABSOLUUT NIETS.

Dan is ABSOLUUT NIETS dus niet langer absoluut niets.

- Er is immers informatie.

- Er is onderscheid.

- Er zijn relaties.

- Er is organisatie.

- En daarmee is er een proces.

Niets wordt hierdoor precies datgene wat het Fractaal Denkraam heeft uitgesloten wanneer ABSOLUUT NIETS wordt gedefinieerd als datgene waarin geen Informatie, Entanglement, Emergentie of Schaal aanwezig is.

ABSOLUUT NIETS kan binnen deze definitie dus geen ruimte zijn waarin iets aanwezig is.

Het kan geen zinnebeeldige oceaan zijn waarin werkelijkheid drijft.

Want zodra er iets in aanwezig is, is het niet langer ABSOLUUT NIETS.

- Een ruimte is iets.

- Een veld is iets.

- Een mogelijkheid is iets.

Zodra we ABSOLUUT NIETS benoemen, definiëren of onderscheiden, hebben we het al als begrip binnen onze werkelijkheid gebracht en zeker wanneer we Niets verbinden en gelijkstellen aan Alles.

En daarmee bevinden we ons niet meer in ABSOLUUT NIETS.

“Maar geldt dat niet ook voor de definitie die het Fractaal Denkraam zelf aan ABSOLUUT NIETS geeft, namelijk dat het BUITEN de werkelijkheid staat?”

Want ook wanneer het Fractaal Denkraam stelt dat ABSOLUUT NIETS buiten de werkelijkheid staat, wordt er een onderscheid gemaakt tussen werkelijkheid en ABSOLUUT NIETS. Daarmee wordt ABSOLUUT NIETS als begrip binnen onze werkelijkheid onderscheiden en gedefinieerd. Is daarmee niet precies hetzelfde gebeurd als wat we zojuist bij de uitspraak ‘Niets is Alles’ hebben vastgesteld?

Misschien moeten we daarom nog een onderscheid maken. Het feit dat wij ABSOLUUT NIETS als begrip kunnen definiëren, betekent niet noodzakelijk dat ABSOLUUT NIETS als ontologische positie binnen de werkelijkheid bestaat. Onze definitie zegt alleen wat ABSOLUUT NIETS binnen het model zou moeten betekenen als we het begrip consequent gebruiken.

Daarmee ontstaat een interessante grens van het model zelf:

“Kunnen we ABSOLUUT NIETS definiëren zonder het daarmee al tot iets te maken? Is daarmee misschien ABSOLUUT NIETS het enige wat nooit te beschrijven zal zijn binnen onze werkelijkheid? Is ABSOLUUT NIETS daarmee de enige echte grens van beschrijfbaarheid en bereikbaarheid?”

Misschien is ABSOLUUT NIETS niet iets wat we kunnen kennen, maar juist de grens waar kennen ophoudt. En misschien kunnen we zelfs die grens alleen benaderen door vast te stellen dat we haar niet kunnen overschrijden.

Maar dan ontstaat een tweede probleem

Als we vervolgens zeggen:

Niets is Alles.

Dan maken we van ABSOLUUT NIETS opnieuw iets.

- We geven het een eigenschap.

- We geven het een relatie met Alles.

- We maken er een toestand van waaruit Alles kan worden begrepen.

- Maar een toestand is al informatie.

- Een relatie is al Entanglement.

- Een verandering of overgang impliceert een proces.

En een proces behoort tot het domein dat door de Ontologische Architectuur van het Fractaal Denkraam juist buiten ABSOLUUT NIETS wordt geplaatst. Daarmee ontstaat een paradox wanneer we ABSOLUUT NIETS en Alles als werkelijk uitwisselbare begrippen beschouwen.

Het woord ‘buiten’ moet hier vervolgens niet letterlijk ruimtelijk worden opgevat. Het is een analogische aanduiding voor iets wat juist niet binnen dezelfde ontologische categorie valt. We hebben nauwelijks taal om iets te beschrijven dat per definitie geen Informatie, Entanglement, Emergentie, Schaal, relatie of proces bevat. Het begrip ‘buiten’ is daarom slechts een poging om die grens van ons begripsvermogen te markeren.

Als Alles werkelijk Niets is, dan bestaat Alles niet als Alles. En als Niets werkelijk Alles is, dan bestaat Niets niet meer als Niets.

De begrippen kunnen dan alleen nog gelijk zijn doordat we het onderscheid tussen beide hebben opgeheven. En daarmee verdwijnt precies het onderscheid dat nodig was om de uitspraak überhaupt betekenis te geven.

Alles of Niets?

Misschien ligt hier daarom een interessantere vraag.

Niet vragen: "Is alles niets?"

Maar bevragen: "Wat bedoelen we eigenlijk wanneer we het woord ‘niets’ gebruiken?"

- Bedoelen we lege ruimte?

- Bedoelen we een toestand zonder materie?

- Bedoelen we het wiskundige getal nul?

- Bedoelen we een toestand waarin een bepaalde organisatie niet meer bestaat?

- Of bedoelen we werkelijk ABSOLUUT NIETS?

Dat zijn geen vanzelfsprekend uitwisselbare begrippen. Binnen het Fractaal Denkraam wordt ABSOLUUT NIETS juist gedefinieerd als een hypothetische ontologische positie die volledig buiten het proces staat.

- Geen Informatie.

- Geen Entanglement.

- Geen Emergentie.

- Geen Schaal.

- Geen verandering.

- Geen relatie.

- Geen proces.

Wanneer wordt gezegd dat Alles zich in ABSOLUUT NIETS bevindt, wordt ABSOLUUT NIETS al veranderd in iets waarin iets kan bestaan.

En daarmee wordt het begrip zelf ontkracht. Misschien is de uitspraak ‘Alles is Niets en Niets is Alles’ daarom niet zozeer een antwoord, maar juist een uitnodiging om opnieuw te vragen wat we met Alles en Niets bedoelen.

Binnen het Fractaal Denkraam wordt Alles opgevat als Proces, terwijl ABSOLUUT NIETS wordt gedefinieerd als datgene wat buiten het Proces wordt geplaatst. Het woord buiten is daarbij geen letterlijke ruimtelijke aanduiding, maar een analogische manier om een ontologische grens te beschrijven waarvoor onze taal eigenlijk geen rechtstreeks begrip heeft.

Want zodra we die twee werkelijk aan elkaar gelijkstellen, lijkt er uiteindelijk maar één mogelijkheid over te blijven:

Óf Alles bestaat niet, óf ABSOLUUT NIETS bestaat niet. Beide kunnen alleen bestaan wanneer ze niet uitwisselbaar zijn en geen verbinding met elkaar hebben. Alles kan alleen bestaan buiten ABSOLUUT NIETS, en ABSOLUUT NIETS kan alleen bestaan buiten het proces dat werkelijkheid vormgeeft.

En misschien is precies daar de interessante vraag ontstaan.

Alles of Niets?

De conclusie die vanuit het Fractaal Denkraam naar voren komt, is dat Alles en Niets geen begrippen zijn die onderling kunnen worden uitgewisseld. Het is Alles of Niets. Alles is proces en ABSOLUUT NIETS staat daar geheel buiten. En misschien is dat ook maar beter zo: NIETS moet zich vooral niet met ALLES bemoeien.

Dave Ruder